Arte castrexo
Actualmente consérvanse un gran número de pezas catalogadas coma
castrexas. Sen embargo, non tódalas atribucións son correctas. A menudo,
o simple feito de encontrares unha peza con características toscas era motivo
suficiente para clasificala coma castrexa. Por elo foi preciso revisar o conxunto
dos restos conservados e realizar estudios mais profundos.
No que respecta á etapa de formación desta cultura, soamente conservamos
restos arquitectónicos -os castros- e unha cerámica pouco decorada; en cambio,
no momento de pleno apoxeo obsérvase unha arquitectura monumental cunha certa
estructuración urbanística, unha espléndida orfebrería, unha
cerámica ricamente decorada e algunhas esculturas.
O ouro
A existencia de ricos xacementos de ouro na rexión potenciou a realización
da maior parte das pezas neste metal precioso. Chama poderosamente a atención a gran
cantidade e a elevada calidade do ouro empregado en moitas das xoias. O considerable
desenrrolo da orfebrería suxire un importante grao de xerarquización da sociedade
castrexa. Simultaneamente ó avance da romanización comenza a desaparecer esta
actividade artística.
A orfebrería
A gran variedade tipolóxica das pezas da xoiería castrexa xunto
coa riqueza das técnicas empregadas, dos estilos e dos motivos decorativos
converten á orfebrería na actividade artística máis importante
desta cultura, así coma nun dos seus elementos máis peculiares.
A orfebrería castrexa galega posue unha serie de características
particulares que a diferencian das realizadas noutras zonas, coma por exemplo: a
abundancia, o uso do ouro, a gran cantidade deste nas pezas e a peculiaridade dalgunhas
xoias. Sen embargo, é innegable a influencia das culturas castrexas do norte de Portugal
e do occidente de Asturias, dos celtíberos da Meseta occidental e da orfebrería
da zona sur da Península Ibérica (a través da cal chegan o noroeste
influencias mediterráneas).
A variedade de xoias castrexas e considerable. Limitarémosnos a mencionar os tipos
máis importantes: os colares ríxidos ou torques, as diademas, os amuletos, as arracadas,
os colares articulados e os brazaletes.
+Os torques:Os torques son as xoias castrexas máis características debido
ó gran número de hachazgos conservados. Trátase de colares ríxidos,
na maior parte dos casos de ouro, formados por unha varilla de forma case circular rematada
nunhas formas características. O peso medio destas pezas sitúase ó redor dos 500 gramos,
ainda que hai torques excepcionais coma o Torques de Burela, que pesa mais de 1800 gramos.
Parece ser que este tipo de xoia utilizábana os homes. Apareceron esculturas de guerreiros
castrexos portando estos elementos. Podería tratarse pois de símbolos de estatus
relacionados co mundo da guerra. A variedade de torques e das súas decoracións é
inmensa. Con frecuencia utilizábanse os mesmos motivos que na escultura ou a cerámica.
Establecéronse clasificacións tipolóxicas en función da decoración
da varilla e dos remates.
+As diademas:E unha lámina de ouro, de forma máis ou menos rectangular e repleta
de decoración. Os motivos son xeométricos nunhos casos e figurativos noutros, e a
técnica empregada é o repuxado ou o estampillado. Parece ser que iban superpostas
sobre algún tipo de material perecedeiro e colocadas na cabeza coma adorno.
Os exemplares existentes son escasos e concéntranse no norte de Galicia. Destacan a
Diadema de Bedoya, a de Ribadeo e a de Elviña.
+Os amuletos:Entre os hachazgos da cultura castrexa encóntranse unha serie de
colgantes de metal decorados, con forma de reloxio de area ou de dobre machada (pouco abundantes
ata a data) cuia posible utilidade descoñecemos. Ante as pegas para interpretar o seu
significado, agrupáronse baixo o epígrafe de amuletos.
+As arracadas:Son unhas pezas pequenas e lixeiras, destinadas á ornamentación
das orellas, que cumprirían hoxe a función dos pendentes. Estas pezas decoráronse,
salvo excepcións, con motivos xeométricos e utilizando diversas técnicas, entre as
que destacan as do repuxado, o estampado, a filigrana e o granulado.
+Os collares artigados:Están formados por contas de materiais diversos (vidro,
pedra, ouro) enfebrados nun fío. Encontráronse moitos destos colares e neles obsérvanse
influencias tan claras da zona sur peninsular, que chegouse a plantexar a hipótese da importación
destas pezas dende esos lugares.
+Os brazaletes:Son un conxunto de adornos destinados a colocalos nos brazos, antebrazos ou
muņecas. A utilización destas xoias constátase nas esculturas encontradas.
A escultura
As primeiras manifestacións escultóricas da prehistoria de Galicia enmárcanse dentro da cultura
castrexa. Esta estatuaria presenta un carácter tosco e unha rudeza que contrastan coa riqueza da orfebrería.
A escultura do mundo castrexo ofrece unha variada gama tipolóxica que, por razóns expositivas, pódense
agrupar do seguinte modo: esculturas de homes, esculturas de animais e esculturas decorativas.
+Esculturas humanas:Destacan as esculturas de guerreiros e as cabezas. Os guerreiros son
figuras de bulto redondo, é dicir, exentas, en posición de parada militar, ríxidas e que portan
atributos militares (escudo, espada, puñal) e símbolos do seu estatus social (brazaletes, torques). O
tamaño das esculturas varía, sendo nunhos casos inferior ó natural e noutros superior.
O feito de que se esculpisen figuras coma éstas é unha proba do importante papel que nesta sociedade,
en continuas loitas, desempeñou o grupo dos guerreiros. Ademáis das figuras xa comentadas,
tamén se encontraron numerosas cabezas, unhas toscamente esculpidas e outras moi elaboradas.
Poderían servir de mascarillas funerarias ou tamén ser representacións de
divinidades ou de guerreiros.
+Esculturas de animais:A diferencia doutras zonas peninsulares, en Galicia encontráronse poucos
exemplos deste tipo, e as poucas que hai teñen formas vagas e indeterminadas. Entre estas escasas
mostras encontramos por unha banda simples cabezas (toscas e moi esquemáticas) e por outro, figuracións
de partes máis amplias do corpo, probablemente para ser colocadas na parede.
+Escultura decorativa:Na zona sur das provincias de Ourense e Pontevedra localizáronse gran variedade
de pezas arquitectónicas decoradas. Trátase de partes integrantes das casas castrexas. Os motivos
decorativos, moi ricos e moi ben tallados, mostran certo parecido cos utilizados na orfebrería e, en menor medida,
cos da cerámica. Entre a variedade de elementos encontrados destacan os xeométricos, o sogueado, a espiña
de peixe, os entrelazos e os reticulados.
