CASTRO DE VILADONGA

As rutas mais doadas de acceso a Viladonga son:
O castro de Viladonga é un xacemento arqueolóxico que ocupa toda a coroa dun monte, a uns 550 m. de altitude, enclavado no borde N.E. da Terra Chá lucense e cerca xa da Serra de Meira.
E un verdadeiro arquetipo ou modelo formal de castro, coa súa acrópole ou croa, as súas murallas e foxos e os seus antecastros. Debido á súa monumentalidade e ós achados cauais, (coma o torques de ouro aparecido en 1911, hoxe no Museo Provincial de Lugo)por medio da iniciativa de Ramón Falcón Rodríguez e baixo a dirección de Manuel Chamoso Lamas, realizáronse escavacións e traballos arqueolóxicos no Castro de Viladonga dende 1971 ata 1978. Puxéronse ó descuberto nesta Primeira Fase de escavacións moitas estructuras de habitacións ou doutro tipo na croa, así como boa parte do seu sistema de murallas.
Despois duns anos de intervalo, desde 1982 en adiante continuáronse os traballos nunha Segunda Fase, primeiro limpando e consolidando o xa descuberto e logo proseguindo as escavacións no Castro, tanto en profundidade como en extensión, asimesmo procedeuse á clasificación global e ó primeiro estudio dos materiais aparecidos con vistas á futura montaxe dun Museo.
O conxunto do xacemento ten unha extensión aproximada duns 40.0000 m. cuadrados dentro das súas murallas mais exteriores, deles uns 10.000 corresponden á croa, que é de forma cuadrangular irregular cos ángulos redondeados.
Entre os achados producidos nas escavacións poden destacarse, á hora de definir cultural e cronoloxicamente o xacemento, os seguintes:outro torques de ouro similar ó aparecido en 1911, contas de colar e outros adornos diversos, un anel de ouro e outros de bronce, ferro e acibeche, unha arracada ou pendente de ouro, dous áureos do augusto Arcadio(entre numerosas moedas como antoninianos, semisses e folles), así como diversas mostras de apliques, broches, fíbulas e febillas, pasarrendas e outros arreos de cabalería, compasses e balanzas, ferramentas e armas de pedra, ferro e bronce, dous taboleiros de xogo en pizarra e unha inxente cantidade de cerámica de tradición castrexa, común romana e terra sigillata, así como innumerables elementos constructivos (tanto pesas de colmo como tégulas e ímbrices) e abundantísimos muíños manuais, sobre todo de tipo circular.
Todos estes materiais, xunto coa organización espacial interior do Castro, as súas construccións(cuadrangulares, circulares, mixtas..., grandes e pequenas...), e o propio sistema defensivo, son todas elas evidencias dun asentamento continuado e estable que é importante, sobre todo, en época tardorromana ou baixoimperial(séculos III ó V despois de Cristo).
Todo isto fai do xacemento de Viladonga un exemplo paradigmático dos castros que se ocupan despois da conquista romana do Noroeste, e convírteo nun sitio clave para estudiar e entende-lo desenvolvemento e a evolución da Cultura Castrexa na etapa galaico-romana, xa que coñece o seu auxe naquela época tardía, conservando estructuras e materiais de tradición anterior, dos castros da Idade do Ferro, pero aportando rasgos e elementos culturais foráneos procedentes doutras partes do Imperio Romano.
O pé do castro existe un Museo Monográfico que complementa de xeito decisivo o disfrute e o uso social e cultural do sitio, aínda que a comtenplación e a valoración da paisaxe e do contorno natural no que se acha poida merecer tamén, de seu e sen outros engadidos, a visita a Viladonga.